Fara í efni

Úrgangur

Í hvert skipti sem vara er framleidd hefur verið nýtt orka, tími, peningar og hráefni úr einhverri af takmörkuðum auðlindum jarðar. Það er því algjört undirstöðuatriði í skynsamlegri nýtingu auðlinda að hver vara hafi langan líftíma eða nýtist vel. Neysluhyggja og sóun er eitt stærsta umhverfisvandamál jarðar. Til þess að geta áfram nýtt þessar auðlindir er mikilvægt að skapa hringrásir þar sem vara sem hefur verið notuð fer ekki í urðun heldur er flokkuð og endurnýtt með einhverjum hætti.

Hér í eina tíð var öllu heimilissorpi á Akureyri komið fyrir á urðunarsvæði í Glerárdal. Þar skipti engu hvort um var að ræða bananahýði eða sófasett; öllu var sturtað ofan í sömu holuna.

Á síðustu árum og áratugum hefur flokkun og endurvinnsla aukist til muna eftir því sem þekkingin verður meiri á skaðsemi urðunar og tækninni í endurvinnslu fleytir fram . Árið 2010 var urðunarstaðnum í Glerárdal formlega lokað og er nú bannað að losa sorp á svæðinu.

Flokkun á Akureyri

Flokkun á Akureyri hefur verið vegferð, langt er síðan byrjað var að safna fötum í söfnunargáma og flokka frá það timbur sem hent var. Nú er lögð mikil áhersla á að flokka úrgang frá fyrirtækjum og heimilum og komnar eru ellefu grenndarstöðvar víðsvegar um bæinn. Á stöðvunum eru gámar undir dagblöð/tímarit, bylgjupappa og sléttan pappa, drykkjarfernur og plastumbúðir; kör undir málma og gler; staurkassi undir rafhlöður og ílát undir kertaafganga, matarolíu og steikingarfeiti.

Ekki er tunna undir lífrænan úrgang á grenndarstöðvum en við öll heimili á Akureyri á að vera sorptunna með hólfi fyrir lífrænan úrgang og græni dallurinn fyrir lífrænan úrgang er inni á hverju heimili.

Stórt skref var tekið í flokkunarmálum með tilkomu Moltu ehf. sem tekur á móti lífrænum úrgangi og jarðgerir. Í dag er um 80% af öllum lífrænum úrgangi á Norðurlandi breytt í moltu. Það hafa því orðið miklar framfarir í flokkun á undanförnum árum en steft er á að allur úrgangur sem fellur til á svæðinu fari í einhverskonar hringrás.

Með því að flokka og stuðla að því að vara fari í hringrásarkerfi erum við að gera úrgang að vöru. Lykilinn að því að endurvinnslan gangi vel er þó að ferlið sé hagkvæmt og að almenningur og fyrirtæki leggi sitt af mörkum í að hreinsa og flokka rétt það sorp sem fellur til.

 

Leiðbeingar um flokkun á vef Akureyrarbæjar                                                                                           

 

                                   

Lífrænn úrgangur fellur til á ýmsum stöðum og hægt er að nýta hann með mismunandi hætti.

Íbúar Akureyrar safna lífrænu sorpi í grænu körfuna og svo er sérhólf í ruslatunnunni fyrir lífræna sorpið sem sótt er heim af bænum. Lífræna sorpið fer ásamt úrgangi frá fyrirtækjum, skólum og iðnaði sem hráefni í moltugerð hjá Moltu ehf. Þangað fer líka timbur og einnig þau blöð og pappír sem flokkuð hafa verið í grenndargáma á Akureyri. 

Græna trektin er önnur leið þar sem íbúar geta flokkað lífrænan úrgang. Hún er notuð til að safna notaðri steikingarolíu frá heimilum sem er svo flutt ásamt olíu frá iðnaði og veitingastöðum til framleiðslu á lífdísli hjá Orkey ehf. 

Lífrænan úrgang má líka nýta til framleiðslu á öðrum afurðum eins og glýseróli, metani, vetni, etanóli og metanóli.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hugtakið lífplast (e. bioplast) er samheiti yfir plast sem á uppruna sinn í lífmassa (e. biobased plastic) og nær einnig yfir lífbrjótanlegt plast (e. biodegradable) sem á uppruna sinn í jarðolíu.

Þetta getur verið ruglingslegt þar sem lífplast getur bæði verið lífbrjótanlegt og ekki lífbrjótanlegt, auk þess sem það getur verið af lífrænum uppruna og úr jarðolíu. 

 

Lífplast flokkast því ekki allt með sama hætti:

 

Lífplast sem er af lífrænum uppruna en er ekki lífbrjótanlegt (Bio-PE, bio-PET og bio-PP) á að flokka sem hefðbundið plast.

Lífplast sem er af lífrænum uppruna og er lífbrjótanlegt (Sterkjublöndur, PLA, PHA, PHB) Er markaðsett sem lífbrjótanlegt en niðurbrot þess verður einungis við ákveðnar aðstæður og eru þær aðstæður til að mynda ekki fyrir hendi í jarðgerðastöðinni Moltu ehf.

Á Akureyri eiga því þessar umbúðir að fara með almennu sorpi.

Lífplast sem unnið er úr jarðolíu en er lífbrjótanlegt (PCL, PBS, PBAT) á að flokka með almennu sorpi, ekki með hefðbundnu plasti.

Myndin til hægri sýnir helstu tegundir lífplasts og hefðbundins plasts, hver er uppruni þeirra og hvernig/hvort þær brotna niður. 

 

Sorpa - Lífplast                                                             

 

European Bioplastics

 

 

 

 

 

Endurvinnsla á plasti er mishagkvæm og fer hagkvæmnin eftir samsetningu plastsins en plast er flokkað í 7 meginflokka. 

Það umbúðaplast sem flokkað er  í grenndargáma á Akureyri er flutt á móttökustað, baggað og svo sent til frekari flokkunar til Svíþjóðar. Það sem ekki er hægt að endurvinna vegna samsetningar efnis er brennt til orkunýtingar þar í landi.

Pure North Recycling er fyrirtæki á Íslandi, nánar tiltekið í Hveragerði, sem endurvinnur plast með endurnýtanlegum orkugjöfum, aðallega jarðvarma. Fyrirtækið tekur við ákveðnum plasttegundum, svo sem heyrúlluplasti og harðplasti. Notaða plastið fer þá hreinsun og í  vinnsluferli og er afurðin sem úr því er unnin plastperlur sem svo er hægt að nýta í framleiðslu á nýjum plastvörum. Markmið endurvinnslunnar er að plast verði aftur að plasti og að fullvinnslan skilji eftir sig sem minnst eða ekkert kolefnisspor en engin kemísk efni eru notuð við vinnsluna.

Pure noth recycling endurvinnur megnið af því heyrúlluplasti sem tilfellur á Íslandi eða um 2000 tonn á ári. Pure North Recycling er að taka sín fyrstu skref í endurvinnslu á harðplasti og stefnir að því að endurvinna að auki umbúðaplast en 95% af óendurunnu umbúðaplasti eru flutt úr landi. Það er því til mikils að vinna en áætlað er að fyrir hvert tonn sem endurunnið er af plasti sparist um 1,8 tonn af olíu.

Flokkun pappírs má skipta í þrennt:

 

1. Bylgjupappa: Þetta eru t.d. pappakassar, pizzukassar, millispjöld af vörubrettum og ýmiss konar hlífðarumbúðir.

Pappinn sem flokkaður er á grenndarstöðvar Akureyrarbæjar er losaður á móttökustöð Terra í Réttarhvammi. Þar er hann pressaður í stóra bagga og fluttur beint frá Akureyri til Hollands í endurvinnslu.

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. Dagblöð og tímarit: Þetta eru t.d. dagblöð, tímarit, bæklingar, umslög, prentara- og skrifstofupappír og gjafapappír sem ekki er með glimmeri eða málmáferð/ húð.

Sá pappír sem flokkaður er á grenndarstöðvar Akureyrarbæjar er  nýttur sem stoðefni í jarðgerð hjá Moltu. Það sem ekki nýtist í moltuframleiðslu er flutt til Hollands og selt þar á markaði.

 

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. Drykkjarfernur og sléttur pappír: Þetta eru umbúðir undan t.d. mjólkurvörum, ávaxtasafa, morgunkorni og kexi.

Þær fernur og pappaumbúðir sem flokkaðar eru á grenndarstöðvar Akureyrarbæjar eru losaðar í móttökustöð og baggaðar til útflutnings. Baggarnir eru fluttir beint frá Akureyri til Hollands.

(Jóla- og gjafapappír með glimmeri og málmáferð er ekki hægt að endurnýta og þarf að fara í almennt rusl sem verður svo urðað.)

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Málmar eru verðmætt hráefni sem hægt er að endurvinna margoft án þess að verðmæti þeirra minnki.

Efni af þessu tagi er af skornum skammti í heiminum og á því alls ekki að fara með óflokkuðum úrgangi. 

Það sem flokkast sem málmar eru niðursuðudósir, álpappír, lok af glerkrukkum, herðatré úr vír, hefti og álumbúðir, t.d. undan sprittkertum


Til að framleiða 1 tonn af áli þarf a.m.k. 4 tonn af báxíti, 100 kg af 50% vítissóda, 400 kg af kolefni, 15.000 kwst af raforku, 100 kg af kalki, 20 kg af álflúoríði og hátt í 10.000 lítra af vatni. Auk þess verða til við framleiðsluna á báxítinu 2 tonn af hættulegri rauðri úrgangsleðju. Svo er það útblásturinn frá álverunum en í honum er 1,5 tonn af koltvísýringi og dálítið af flúoríði, brennisteinsoxíði, ryki o.fl.

Fyrir hvert kíló af áli sem fer í endurvinnslu í stað urðunar minnkar CO2 útblástur um 9 kg. 

Við endurvinnslu á áli þarf aðeins að nota um 5 % af þeirri orku sem notuð var við framleiðslu á sama magni af nýju áli. Þá sparast líka báxítið og vítissódinn og stór hluti vatnsins, auk þess sem losun CO2 í útblæstri við framleiðslu á endurunnu áli er verulega lítil. Punkturinn yfir i-ið er svo að endurunnið ál hefur sömu eiginleika og er því jafn gott og nýtt ál. 

Það er því gríðarlega mikilvægt að flokka allt það ál sem fellur til og skila því í endurvinnslu. Málmunum sem flokkaðir hafa verið á Akureyri er komið til málmendurvinnslufyrirtækjanna - Furu eða Hringrásar. Þeir aðilar flytja málmana úr landi þar sem þeir fara í bræðslu eða til endurnýtingar.

 

 

 

 

 

 

Mikilvægt er að flokka allt gler og aldrei setja það í almennt sorp þar sem það getur brotnað og valdið slysum. 

Það sem flokka á sem gler er brotið og skemmt leirtau, glerkrukkur (lok eiga að fara með málmi), blómapottar, glös, glerflöskur, ilmvatnsglös og speglar.

Ljósaperur flokkast ekki sem gler heldur spilliefni og eiga því ekki heima í þessum endurvinnsluflokki.


Allt gler sem fellur til á Eyjarfjarðarsvæðinu er losað til Skútabergs og mulið. Hægt er þá að nota glermulningana í fyllingarefni við framkvæmdir. 

 

 

 

Óflokkað til urðunar

Dýrast er að skila óflokkuðum úrgangi, bæði fyrir veskið og umhverfið. Í raun er mjög fátt sem ekki er hægt að flokka og hægt er að komast hjá því að vera með mikið óflokkað efni með því að velja betri kost og sniðganga þannig þær vörur sem ekki er hægt að koma í endurvinnslu.

Sá heimilisúrgangur sem ekki er hægt að flokka eins og staðan er í dag er: bleyjur, dömubindi, bómullarhnoðrar, blautklútar, úrgangur frá gæludýrahaldi, sterkar þurrkur svo sem Tork, tannkrems- og áleggstúpur, nema þær séu mjög vel hreinsaðar, ryksugupokar og sígarettustubbar.

Vistvænni kostur fyrir óflokkaðan heimilisúrgang


Bleyjur er ekki hægt að endurvinna og jafnframt eru mörg óæskileg efni í þeim. Hægt er að kaupa taubleyjur, en þær eru betri fyrir umhverfið og veskið.
Dömubindi, líkt og bleyjur, er ekki hægt að endurvinna og mörg óæskileg efni er að finna í þeim. Hægt er að velja vistvænni vörur fyrir blæðingar eins og álfabikarinn en hann fæst t.d. í öllum apótekum. Einnig hafa Thinx túrnærbuxurnar vakið mikla lukku. Jafnframt er hægt að kaupa margnota dömubindi.
Tannkrem – Hægt er að velja tannkrem í umhverfisvænni umbúðum en plasttúpu, t.d. glerkrukkum, og einnig er hægt að velja tannkrem með vistvænni innihaldsefnum.

 

Öllu óflokkuðu sorpi sem fellur til á Akureyri er umhlaðið í hagkvæmar flutningseiningar og urðað. Sorpinu er ekið til Stekkjarvíkur í Húnavatnssýslu þar sem það er urðað.